Một người cha - kỹ thuật viên bình thường, đã mở công ty riêng, trở thành một trong 26 doanh nghiệp giành giải thưởng doanh nghiệp xã hội toàn cẩu tại Diễn đàn Kinh tế thế giới, được yết kiến Hoàng gia Đan Mạch và Bỉ. Doanh nhân đó là ai?

Một người cha - kỹ thuật viên bình thường, đã mở công ty riêng, trở thành một trong 26 doanh nghiệp giành giải thưởng doanh nghiệp xã hội toàn cẩu tại Diễn đàn Kinh tế thế giới, được yết kiến Hoàng gia Đan Mạch và Bỉ. Doanh nhân đó là ai?

Khi Sonne Thorkil và vợ ông, Annette, biết được rằng đứa con trai 3 tuổi của mình, Lars, mắc chứng tự kỷ, họ đã làm điều mà bất kỳ bậc cha mẹ nào, những người có niềm tin vào lý trí và nghiên cứu sẽ làm: đó là, họ bắt đầu đọc. Lúc đầu, họ cảm thấy nhẹ nhõm khi đã có rất nhiều người viết về chủ đề này. "Sau đó, là nỗi buồn", Annette nói. Lars sẽ gặp khó khăn trong việc hòa nhập xã hội, và không bao giờ có thể hoàn toàn độc lập. Các thống kê ảm đạm về người lớn mắc chứng tự kỉ đã phải dựa vào cha mẹ làm cho họ sợ tương lai.

Tuy nhiên, những gì họ đọc không giống với Lars khi họ trở về nhà mỗi ngày. Lars là một cậu bé vui vẻ, tò mò, và khi lớn lên, em làm họ ngạc nhiên với khả năng kì quặc và đáng kinh ngạc của mình. Nếu cha mẹ của em lấy ví dụ một ngày - 20 Tháng Mười Hai, 1997, em có thể nói chính xác, gần như ngay lập tức, là ngày thứ mấy trong tuần (thứ bảy). Và, rất có ích cho gia đình, sống ở gần Copenhagen, khi Lars biết lịch trình tàu hỏa của tất cả các tuyến đường chính của Đan Mạch.

Một ngày khi Lars 7 tuổi, Thorkil Sonne đang đi lang thang quanh nhà làm việc vặt cuối tuần còn Lars ngồi gập người trên một cái ghế gỗ hàng giờ đồng hồ, chăm chú vào một tờ giấy, với bút chì trong tay, phác thảo các hình chữ nhật và điền số trông giống như phác thảo đường biên của châu Âu. Gia đình mới có một chuyến đi dài bằng xe hơi từ Scotland sang Đức, và Lars đã giết thời giờ ở hàng ghế sau bằng cách nghiên cứu một bản đồ đường bộ. Sonne đi đến kệ sách thấp trong phòng khách, lấy tập bản đồ và mở nó ra. Mục lục được trình bày như là một bản đồ của châu lục này, với số trang được liệt kê trong ô trên các nước khác nhau (vịnh hẹp Fio (fjord) Na Uy, trang 34-35; Ireland, trang 76-77). Thorkil trở về bên Lars. Ông lướt ngón tay theo tập bản đồ, di chuyển từng ô và so sánh với bản sao của con trai mình. Tất cả các con số đều chính xác. Lars đã vẽ lại toàn bộ bản đồ, từ trí nhớ, mà không hề có lỗi nào. "Tôi hoàn toàn rất kinh ngạc," Sonne nói.

Thorkil Sonne và con trai - Lars, bị chứng tự kỷ, tại nhà ở Ringsted, Đan Mạch

Đối với bố của mình, Lars dường như ít bị đánh giá bởi khiếm khuyết hơn so với các kỹ năng đặc biệt của em. Và những kỹ năng này, như tập trung cường độ cao và thực hiện cẩn thận, chính là những gì mà Sonne, giám đốc kỹ thuật tại một công ty con của TDC, công ty viễn thông lớn nhất của Đan Mạch, thường đòi hỏi ở các nhân viên của mình. Sonne không coi mình như một doanh nhân, nhưng khi nhìn Lars - và nghe các câu chuyện tương tự từ các bậc cha mẹ mà ông đã gặp khi làm tình nguyện cho một tổ chức tự kỷ, ông đã dần dần phác thảo một kế hoạch kinh doanh: nhiều công ty phải vất vả để tìm người lao động có thể thực hiện các công việc đặc biệt, thường tẻ nhạt, giống như nhập dữ liệu hoặc thử lỗi phần mềm, một số người mắc chứng tự kỷ sẽ thật sự giỏi trong các nhiệm vụ đó. Vì vậy, vào năm 2003, Sonne bỏ việc ở công ty, thế chấp căn nhà của gia đình, theo học một lớp kế toán hai ngày và thành lập công ty Specialisterne, tiếng Đan Mạch nghĩa là "các chuyên gia," với suy nghĩ lý thuyết rằng, nếu có một môi trường phù hợp, một người lớn mắc chứng tự kỷ có thể không chỉ duy trì được việc, mà còn có thể là người giỏi nhất cho việc đó.

Trong gần một thập kỷ, công ty chỉ hoạt động rất khiêm tốn - sử dụng 35 công nhân mắc chứng tự kỷ được thuê làm tư vấn (thường được gọi như vậy) cho 19 công ty ở Đan Mạch - nhưng công ty có tham vọng to lớn. Tại châu Âu, Sonne đã là một người nổi tiếng, được gặp hoàng gia Đan Mạch và Bỉ, và tại cuộc họp Diễn đàn Kinh tế Thế giới ở Thiên Tân (Tianjin) vào tháng Chín, ông đã được chọn là một trong 26 người đoạt giải doanh nhân xã hội toàn cầu. Specialisterne đã truyền cảm hứng cho các công ty mới thành lập và cũng có năm công ty riêng của mình, trên khắp thế giới.

"Ông ấy đã làm cho tôi nghĩ về khác về tự kỷ, rằng những người này có thể là một phần của công việc kinh doanh và kế hoạch của chúng tôi", ông Ernie Dianastasis, Giám đốc điều hành của CAI, một công ty công nghệ thông tin đã đồng ý hợp tác với Specialisterne để tìm việc cho những người tự kỷ kiểm tra phần mềm ở Mỹ.

Đối với những người thất nghiệp trước đây - một nghiên cứu gần đây cho thấy hơn một nửa số người Mỹ bị chẩn đoán mắc chứng tự kỷ không đi học đại học hoặc tìm được việc làm trong vòng hai năm kể từ khi tốt nghiệp trung học - ý tưởng của Sonne duy trì được khả năng tự cung tự cấp. Ông đã nhận được vô số thư cảm ơn và khuyến khích từ các gia đình của những người tự kỷ.

Trong một cuộc họp nhỏ ở Delaware do ông tổ chức cho phụ huynh và các quan chức chính phủ, những người muốn giúp ông thiết lập các hoạt động ở Mỹ trong năm tới. Ông say sưa nói về "mô hình bồ công anh" của mình: khi bồ công anh mọc lên trong bãi cỏ, chúng ta gọi là cỏ dại, ông nói, nhưng những cây này cũng có thể làm thành một món salad ngon miệng. Điều tương tự có thể nói về những người tự kỷ - điểm yếu hiển nhiên (như thẳng thừng/bluntness và tập trung quá độ) cũng có thể là điểm mạnh trên thị trường lạo động (tính thẳng thắn, sự chú ý đến từng chi tiết). Ông nói với khán giả "Mỗi người trong chúng ta có quyền quyết định, là chúng ta thấy một loài cỏ dại hay thấy một loại thảo dược?"

"Chúng tôi muốn là một mô hình điển hình để truyền cảm hứng" Sonne nói, "nhưng chúng tôi chỉ có thể thuê những người mà chúng tôi tin rằng có thể đóng một vai trò có giá trị trong việc tư vấn của chúng tôi." Hay nói cách khác, công ty ông không phải là một tổ chức từ thiện. Mục tiêu cuối cùng của Sonne nhằm thay đổi cách những người bình thường nhìn nhận người tự kỷ, và cách tốt nhất để làm điều đó, ông cho rằng, đó là chứng minh giá trị của họ trên thị trường.

TDC, công ty cũ của Thorkil Sonne, là khách hàng lâu đời nhất của Specialisterne. Bất cứ khi nào các nhà sản xuất điện thoại di động giới thiệu một sản phẩm mới, có vô số khả năng bị lỗi kỹ thuật. Cách duy nhất TDC có thể chắc chắn phát hiện những lỗi này là tải các phần mềm vào điện thoại và bấm các phím trên điện thoại liên tục, liên tục, theo một kịch bản dài ít nhất 200 lệnh mã hóa. Thời đại thông tin giống như với dây chuyền lắp ráp, công việc này tẻ nhạt, nhưng cũng quan trọng và vượt quá khả năng của hầu hết mọi người để có thể thực hiện tốt. "Bạn sẽ cảm thấy chán nản, và rồi bạn sẽ tìm cách đi tắt, và sau đó nó trở nên vô giá trị", Johnni Jensen, một kỹ thuật viên hệ thống tại TDC, giải thích.

Steen Iversen, một nhà tư vấn của Specialsterne trong bộ đồ bluejeans và một chiếc áo polo màu đỏ tươi sáng, chỉ cho tôi làm thế nào để ông thực hiện nhiệm vụ. Iversen, 52 tuổi, đã làm việc cho TDC trong bốn năm, đặt vài chiếc điện thoại trên bàn có máy tính của mình cùng hai quả chuối, một quả táo và dòng các giấy ghi chú màu xanh lá chanh. Ông cầm một chiếc điện thoại trên một tay và thể hiện kỹ thuật của mình, ngón tay cái của ông bấm liên tục các nút nhanh chóng. Tuy nhiên, lợi thế thực sự của ông là tinh thần: ông toàn diện và không ngừng nghỉ. Khi một kịch bản yêu cầu gửi một tin nhắn văn bản dài, Iverson bấm vào tất cả các ký tự mà điện thoại có thể, nó đã bị hỏng. Một lần khác, ông đã tìm thấy một lỗ hổng mà có thể vô hiệu hóa khả năng quay số khẩn cấp, một vấn đề mà tất cả các người kiểm tra trước đó đã không phát hiện ra.

Trong những năm qua, Jensen cảm thấy bảo vệ các chuyên gia tư vấn của mình và cố gắng giữ họ tránh khỏi những căng thẳng thông thường của công việc văn phòng, nhưng ông nhấn mạnh rằng sự sắp xếp này bền vững không phải vì ông thương hại họ, mà bởi vì công việc của họ quá tuyệt vời. Khi Iversen tìm thấy một lỗi, ông có thể nhớ lại những lỗi tương tự từ nhiều năm qua, giúp Jensen tiết kiệm nhiều thời gian và không phải mệt mỏi lục tìm lịch sử của lỗi đó. Và, Jensen nói, các chuyên gia tư vấn tận tâm hơn rất nhiều về độ chính xác hơn so với nhân viên bình thường. Iversen đã đấm phím điện thoại di động ngày này qua ngày khác, mà không một lần tìm cách đi tắt hay thậm chí phạm phải một sai lầm bất cẩn.

Christian Andersen, một tư vấn khác của Specialisterne, làm việc tại Lundbeck, một công ty dược phẩm lớn. Ông so sánh các hồ sơ của bệnh nhân có phản ứng với thuốc của Lundbeck, đảm bảo rằng các hồ sơ giấy phù hợp với các bản lưu bằng kỹ thuật số. Các lỗi có thể mắc phải khi các báo cáo được nhập vào cơ sở dữ liệu của công ty, và những sai lầm dù rất nhỏ cũng có nghĩa là các mối nguy hiểm sức khỏe tiềm tàng sẽ không bị phát hiện. Do đó, Andersen tìm kiếm các khác biệt, dữ liệu nhập máy tính so với các hồ sơ giấy, giờ này qua giờ khác, ngày này qua ngày khác.

Trước khi Andersen đến đây, sếp của ông, bà Janne Kampmann, đã có một thời gian khó khăn khi tìm nhân viên để có thể làm tốt công việc này. Tâm trí của hầu hết mọi người lãng đãng khi họ giở đi giở lại các tài liệu, đôi mắt của họ lướt nhanh các lỗi chính tả có thể có. Tuy nhiên, Andersen làm việc không hề gián đoạn, chăm chú và im lặng cho đến khi ông ngẩng đầu lên và chỉ vào một tờ giấy, nói với Kampmann, "Tại sao chúng ta ghi 57 thay vì 30 mg?" Kampmann nói, Andersen là một trong những người kiểm soát chất lượng tốt nhất mà bà từng thấy.

Công ty Specialisterne cố gắng đoán trước, hoặc ít nhất là giảm thiểu các xung đột (văn phòng) bằng cách ghép mỗi tư vấn viên với một huấn luyện viên. Huấn luyện viên thường xuyên kiểm tra các tư vấn viên, theo dõi cảm xúc của họ và giúp họ hòa nhập công việc văn phòng.

Trụ sở của Specialisterne nằm trong một khu phức hợp ba tầng ở ngoại ô Copenhagen. Ngoài việc tư vấn kinh doanh, còn có một tổ chức phi lợi nhuận tập trung vào việc nhân rộng mô hình của Specialisterne, và một trường học nhỏ cho những người rối loạn phổ tự kỷ ở tuổi thiếu niên và độ tuổi 20. Trong căn phòng rộng nhất, các hộp Legos được xếp chồng lên nhau dựa vào tường, và hai chiếc bàn dài cao đến hông dành cho việc xếp Lego ở giữa phòng, dưới ánh sáng của một chuỗi đèn halogen.

Khi Sonne thiết lập công ty, một trong những thách thức lớn nhất của ông là việc xác định những người nào có thể phát triển thành một tư vấn viên công nghệ cao trong môi trường văn phòng. Việc phỏng vấn theo phương thức truyền thống rõ ràng không hiệu quả, và ông đã phải nghĩ ra những cách khác để xác định điểm mạnh của những người gặp khó khăn trong việc giao tiếp.

Kiểm tra nhóm ở phòng Lego, công ty Specialisterne, Đan Mạch

Lars luôn yêu thích chơi Legos, và khi nói chuyện với các phụ huynh khác, Sonne đã nghe các câu chuyện về những viên gạch đồ chơi này khám phá ra những khả năng tiềm ẩn đáng chú ý. Sonne nói: "Đối với nhiều phụ huynh, đây là một trong những khoảnh khắc mà họ có thể tự hào về con cái mình." Vì vậy, ông đã quyết định yêu cầu các nhân viên tiềm năng làm theo các hướng dẫn lắp ráp ở trong bộ dụng cụ Lego Mindstorms và xem họ lắp các robot.

Điều này hóa ra thành công đến mức mà việc đánh giá các kỹ năng làm việc trong những người mắc chứng tự kỷ tự bản thân trở thành một hoạt động kinh doanh của Specialisterne, khi hàng năm chính quyền địa phương gửi khoảng 50 người đến để công ty đánh giá trong vòng năm tháng. (Specialisterne cân nhắc một số cho các công việc tư vấn, những người khác có thể chỉ làm công việc văn phòng, cắt cỏ hoặc các công việc khác trong thành phố). Các đánh giá viên của Specialisterne phân các ứng cử viên vào các nhóm trong một khoảng thời gian để xem họ làm việc theo nhóm như thế nào, bên cạnh việc đánh giá các kỹ năng (lý luận, tuân theo sự hướng dẫn, chú ý tới các chi tiết) biểu hiện một cách tự nhiên qua phần thi Mindstorms. Các bài tập cũng cho thấy họ xử lý rắc rối như thế nào. Không dưới một lần có ứng cử viên bị rối trí vì một mảnh Lego không phù hợp với hình vẽ màu xám được mô tả trong hướng dẫn sử dụng. Tuy nhiên, cũng không phải là không phổ biến khi một ứng viên phát hiện ra thành viên nhóm gặp khó khăn, và kiên nhẫn giải thích làm thế nào để tiếp tục.

Trong tháng Sáu, Sonne công bố việc thành lập trụ sở ở Mỹ tại Wilmington, bang Delaware. Thống đốc bang Jack Markell đã có mặt ở đó, và đại diện của CAI, công ty đối tác thực sự đầu tiên của Specialisterne ở Mỹ cũng có mặt. Công ty cho biết có kế hoạch bắt đầu tuyển dụng và đào tạo kiểm tra viên phần mềm tự kỷ ở Delaware vào tháng tới, và nếu mọi việc suôn sẻ, công ty sẽ mở rộng chương trình đến các bang khác. Specialisterne cũng đang thảo luận với Microsoft về việc hình thành một chương trình thí điểm tại Fargo, North Dakota, nơi Microsoft có hoạt động phát triển phần mềm lớn.

Tuy nhiên, khi Sonne cố gắng gây dựng công việc kinh doanh của mình tại Hoa Kỳ, ông phải đối mặt với những thách thức thực tế. Ví dụ, ở Đan Mạch, Chính phủ trợ cấp một số các chi phí phụ cho việc quản lý nhân viên mắc chứng tự kỷ, và trả tiền cho Specialisterne để công ty có thể trả lương toàn thời gian cho nhân viên của mình mặc dù họ chỉ làm việc bán thời gian. Specialisterne trả tiền cho tư vấn viên của mình tại Đan Mạch từ $22 và $39 một giờ, mức lương được đàm phán với công đoàn, và tại Delaware công ty dự định bắt đầu với mức lương từ $20 và $30 một giờ. Và dù hai tổ chức từ thiện ở Delaware đã cam kết dành 800.000 USD cho Specialisterne, Sonne ước tính rằng công ty sẽ cần 1,36 triệu USD và mất khoảng ba năm để việc kinh doanh có thể tự duy trì.

Ban đầu, mục đích của Thorkil là thuyết phục các công ty công nghệ cao Đan Mạch thuê nhân viên mắc chứng tự kỷ của mình. Bây giờ ông muốn tất cả các kiểu công ty, ở mọi nơi trên thế giới, đều học hỏi từ những gì Speecialisterne đang làm. Ông cho rằng nếu ông thành công, thì có lẽ các công ty sẽ xem xét việc thuê một ứng cử viên mắc chứng tự kỷ, miễn là anh ta có kỹ năng phù hợp.

 Phạm  Sơn (theo New York Times)

Trở về đầu trang
Print: Print this Article Email: Print this Article Share: Share this Article