Trong bối cảnh phát triển kinh tế của Việt Nam còn nhiều thách thức, tình hình kinh tế thế giới diễn biến phức tạp, triển vọng tăng trưởng những tháng đầu năm 2016 không như dự kiến, Thủ tướng Chính phủ đã có những chỉ đạo quyết liệt và đặt trọng tâm vào phát triển doanh nghiệp, tìm các giải pháp tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp, thúc đẩy doanh nghiệp phát triển, qua đó thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

Hội nghị Thủ tướng Chính phủ gặp cộng đồng các doanh nghiệp ngày 29/4/2016 (tức là chỉ sau 2 tuần làm việc của Chính phủ mới), đã khẳng định định hướng trọng tâm nêu trên, phản ánh tinh thần đổi mới mạnh mẽ và hành động quyết liệt của Chính phủ mới, coi doanh nghiệp là động lực của phát triển kinh tế.

Trên cơ sở kết quả của Hội nghị nói trên, ngày 16/5/2016, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 35/NQ-CP về hỗ trợ và phát triển doanh nghiệp đến năm 2020. Nghị quyết cũng là bước cụ thể hoá quan trọng trong việc triển khai thực hiện Nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ XII, là các giải pháp để góp phần hoàn thành các mục tiêu, chỉ tiêu phát triển kinh tế - xã hội 5 năm 2016 - 2020 đã được Quốc hội thông qua.

Nghị quyết bao gồm 06 mục tiêu đến năm 2020: (1) Xây dựng doanh nghiệp Việt Nam có năng lực cạnh tranh, phát triển bền vững, cả nước có ít nhất 1 triệu doanh nghiệp hoạt động, trong đó có các doanh nghiệp có quy mô lớn, nguồn lực mạnh; (2) Khu vực tư nhân Việt Nam đóng góp khoảng 48 - 49% GDP; (3) Khoảng 49% tổng vốn đầu tư toàn xã hội; (4) Năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP) đóng góp khoảng 30 - 35% GDP: (5) Năng suất lao động xã hội tăng khoảng 5%/năm; (6) Hàng năm, có khoảng 30 - 35% DN Việt Nam có hoạt động đổi mới sáng tạo.

Nghị quyết bao gồm 10 nguyên tắc đã được Thủ tướng Chính phủ phát biểu kết luận tại Hội nghị “Doanh nghiệp Việt Nam - động lực phát triển kinh tế” ngày 29/4/2016. Trong đó có những nguyên tắc quen thuộc nhưng vẫn mang đầy đủ ý nghĩa thời sự, như: Doanh nghiệp có quyền tự do kinh doanh trong những ngành, nghề mà pháp luật không cấm; Nhà nước lấy doanh nghiệp là đối tượng phục vụ; Nhà nước có chính sách đặc thù hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa, doanh nghiệp khởi nghiệp, doanh nghiệp đổi mới sáng tạo. Đồng thời, cũng có nguyên tắc mang quan điểm rất mới, được cộng đồng doanh nghiệp đánh giá cao, như: Không hình sự hóa quan hệ kinh tế, dân sự.

Nghị quyết đã quy định cụ thể 05 nhóm nhiệm vụ và giải pháp nhằm đạt được mục tiêu đề ra. Năm nhóm này được thiết kế tương ứng với các giai đoạn phát triển của doanh nghiệp, bao gồm (1) Cải cách thủ tục hành chính, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp; (2) Tạo dựng môi trường thuận lợi cho các doanh nghiệp sáng tạo và khởi nghiệp; (3) Bảo đảm quyền kinh doanh, quyền bình đẳng tiếp cận nguồn lực và cơ hội kinh doanh; (4) Giảm chi phí kinh doanh; và (5) Bảo vệ lợi ích và quyền lợi chính đáng của doanh nghiệp.

Trong giai đoạn 5 năm vừa qua, với tinh thần chỉ đạo quyết liệt của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, các Bộ ngành và địa phương đã tích cực triển khai thực hiện các nhiệm vụ, giải pháp được giao tại Nghị quyết số 35/NQ-CP. Tính đến thời điểm báo cáo, nếu xét theo số nhiệm vụ có thời hạn (25 nhiệm vụ có thời hạn cụ thể trong tổng số 90 nhiệm vụ và giải pháp) thì 99% tổng số nhiệm vụ và giải pháp giao cho các Bộ, ngành đã được hoàn thành. Một số nhiệm vụ có tính chất thường xuyên thì hiện các Bộ, ngành và địa phương đang tiếp tục tích cực triển khai thực hiện.

- Ở cấp địa phương, 100% địa phương đã xây dựng chương trình hành động thực hiện Nghị quyết 35/NQ-CP, đồng thời ký cam kết với Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) về việc cải thiện môi trường kinh doanh thuận lợi cho các doanh nghiệp, trong đó, có 40/63 tỉnh, thành phố có cam kết cụ thể về số lượng doanh nghiệp của địa phương đến 2020.

- Tốc độ số lượng doanh nghiệp tăng trưởng mạnh mẽ so với giai đoạn trước (2011-2015). Bình quân giai đoạn 2016-2019, tốc độ tăng trưởng số lượng doanh nghiệp thành lập mới của cả nước đạt 10,5%, tăng gấp đôi so với giai đoạn 2011-2015; tốc độ tăng số doanh nghiệp hoạt động là 15%, tăng khoảng 80% so với giai đoạn 2011-2015; tỷ lệ đóng góp của khu vực kinh tế ngoài Nhà nước trong tổng mức đầu tư toàn xã hội liên tục tăng từ 36,7% năm 2015 lên 46% năm 2019. Một số tỉnh, thành phố có số doanh nghiệp tăng trưởng cao so với giai đoạn trước (An Giang tăng trưởng 55%; Kiên Giang tăng trưởng 80%; Bạc Liêu tăng trưởng 105%; TP Hồ Chí Minh tăng trưởng 53%).

- Môi trường đầu tư kinh doanh, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và đổi mới sáng tạo có nhiều bước tiến lớn so với giai đoạn trước. Giai đoạn 2016-2020, với những nỗ lực cải cách mạnh mẽ của Chính phủ, Việt Nam tăng 20 bậc về xếp hạng môi trường kinh doanh từ vị trí 90/189 quốc gia năm 2015 (Doing Business 2016) lên vị trí 70/190 quốc gia năm 2019 (Doing Business 2020); Năng lực cạnh tranh quốc gia của Việt Nam năm 2019 đã tăng 10 bậc, từ vị trí thứ 77 năm 2018 lên vị trí thứ 67. Điểm số và thứ hạng của Việt Nam vượt bậc, rút ngắn đáng kể so với nhóm ASEAN 4, Trung Quốc và Ấn Độ.

Sau 5 năm, Chỉ số Đổi mới sáng tạo của Việt Nam liên tiếp tăng hạng từ vị trí 59 (năm 2016) trong bảng xếp hạng về chỉ số đổi mới sáng tạo toàn cầu, đã tăng 17 bậc, xếp vị trí 42 (năm 2020) trên tổng số 131 quốc gia và nền kinh tế. Hiện nay, Việt Nam đứng thứ nhất trong nhóm 29 quốc gia có thu nhập trung bình thấp, đứng thứ 3 trong ASEAN.

- Ngay từ đầu nhiệm kỳ, Thủ tướng Chính phủ đã dành sự quan tâm rất lớn cho các hoạt động đối thoại, lắng nghe trực tiếp ý kiến của cộng đồng doanh nghiệp. Trong giai đoạn 2016-2020, các hội nghị thường niên “Thủ tướng Chính phủ với doanh nghiệp” với sự chủ trì trực tiếp của Thủ tướng luôn được cộng đồng doanh nghiệp và quốc tế đánh giá cao. Bên cạnh vai trò trực tiếp của Thủ tướng và Chính phủ, hoạt động đối thoại với doanh nghiệp cũng được các Bộ, các tỉnh đẩy mạnh. Trong số 55 tỉnh, thành phố gửi báo cáo, có 87% địa phương thực hiện đối thoại ít nhất 2 lần/năm với cộng đồng doanh nghiệp. 96% địa phương thực hiện cơ chế liên thông tại cơ quan hành chính của tỉnh, 85% địa phương đã tiến hành việc quán triệt cán bộ về đạo đức công vụ, chống sách nhiễu doanh nghiệp, làm việc trên tinh thần hỗ trợ doanh nghiệp, 81% địa phương thiết lập đường dây nóng và 75% địa phương đã xây dựng Trung tâm hành chính công cấp tỉnh.

- Tạo dựng môi trường thuận lợi hỗ trợ doanh nghiệp khởi nghiệp, thúc đẩy đổi mới sáng tạo. Trong 5 năm qua, với tinh thần đồng hành cùng doanh nghiệp của Nghị quyết số 35/NQ-CP, Chính phủ đã ban hành và thực hiện nhiều giải pháp nhằm tạo điều kiện thuận lợi thúc đẩy khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo và phát triển bền vững doanh nghiệp khu vực tư nhân. Đặc biệt, ngày 02/10/2019, Thủ tướng Chính phủ ký ban hành Quyết định số 1269/QĐ-TTg thành lập Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia nhằm thực hiện hỗ trợ, phát triển hệ sinh thái khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo, góp phần đổi mới mô hình tăng trưởng trên nền tảng phát triển khoa học và công nghệ. Nhìn chung, các hoạt động hỗ trợ khởi nghiệp, khởi nghiệp đổi mới sáng tạo đã diễn ra rất sôi động những năm trở lại đây và dần chuyển từ phát triển chiều rộng sang chiều sâu, nhận được sự đánh giá, ghi nhận của cộng đồng doanh nghiệp cùng các các nhà đầu tư cả trong và ngoài nước, tạo động lực, tinh thần khởi nghiệp mạnh mẽ cho các cá nhân, doanh nghiệp tại Việt Nam.

- Nỗ lực tập trung cắt giảm 50% các điều kiện kinh doanh. Cải cách quy định về ngành nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện và điều kiện kinh doanh là trọng tâm của Chính phủ trong những năm qua nhằm dỡ bỏ rào cản gia nhập thị trường, tạo môi trường kinh doanh thông thoáng, thuận lợi, thúc đẩy doanh nghiệp phát triển bền vững. Chính phủ quyết liệt và thường xuyên chỉ đạo các Bộ, ngành cải cách quy định về điều kiện kinh doanh theo hướng tạo thuận lợi thực chất cho doanh nghiệp đồng thời thay đổi phương thức quản lý nhà nước tiệm cận với thông lệ quốc tế (như nguyên tắc thị trường của các nước OECD). Chỉ tính riêng ba năm gần đây nhất đã có tới gần 40 văn bản của Chính phủ chỉ đạo trực tiếp về nội dung cải cách điều kiện kinh doanh, tập trung cắt bỏ, đơn giản hóa 50% số điều kiện kinh doanh.

- Đẩy mạnh hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa, doanh nghiệp khu vực tư nhân. Nhằm tăng cường hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) tiếp cận các nguồn lực và cơ hội kinh doanh, Chính phủ đã trình Quốc hội thông qua Luật Hỗ trợ DNNVV (Luật số 04/2017/QH14) vào ngày 30/6/2017. Đây được coi là dấu mốc quan trọng khẳng định cam kết mạnh mẽ của Đảng, Nhà nước và Chính phủ về ưu tiên phát triển DNNVV, doanh nghiệp khu vực tư nhân trong nước trở thành động lực quan trọng cho phát triển kinh tế, đảm bảo quyền bình đẳng trong tiếp cận nguồn lực và cơ hội kinh doanh cho các doanh nghiệp thuộc mọi thành phần kinh tế, quy mô.

- Trong giai đoạn 2016-2020, các Bộ, ngành đã tích cực nghiên cứu, xây dựng trình Chính phủ, Thủ tướng Chính ban hành nhiều chương trình, đề án hỗ trợ doanh nghiệp trong lĩnh vực xúc tiến mở rộng thị trường trong và ngoài nước, khai thác các hiệp định thương mại tự do; tiếp cận, ứng dụng công nghệ, đăng ký bảo hộ, quản lý và phát triển tài sản trí tuệ; tiếp cận tín dụng, bảo lãnh tín dụng, tái cấu trúc thị trường chứng khoán; đào tạo nâng cao chất lượng nguồn nhân lực bao gồm cấp quản lý và người lao động. Nhằm tháo gỡ khó khăn về thuế, về tín dụng cho doanh nghiệp, tái cấu trúc thị trường chứng khoán, Chính phủ đã trình Quốc hội 04 Luật và Nghị quyết của Quốc hội; 01 Nghị quyết của UBTVQH; ban hành 40 Nghị định của Chính phủ và Quyết định của Thủ tướng; 22 Thông tư hướng dẫn đã được các Bộ ban hành.

- Về tiếp cận tín dụng: Tính đến thời điểm cuối năm 2019, dư nợ tín dụng đối với khách hàng là doanh nghiệp chiếm 53,08% tổng dư nợ toàn nền kinh tế; dư nợ tín dụng đối với DNNVV đạt hơn 1,6 triệu tỷ đồng, chiếm 36,8% tổng dư nợ khối doanh nghiệp, tăng 21,1% so với cuối năm 2018. Mới đây, theo báo cáo của Doing Business (Ngân hàng Thế giới) 2020, chỉ số tiếp cận tín dụng của Việt Nam tăng 7 bậc so với báo cáo DB 2019, từ thứ bậc 32 lên 25, xếp hạng 25/190 nước.

- Tăng cường quy định pháp lý để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp. Giai đoạn 2016-2020, Chính phủ đã tích cực rà soát và hoàn thiện khung pháp luật liên quan đến sở hữu tài sản và bảo vệ quyền sở hữu tài sản; bảo đảm quyền tự do hợp đồng và thực thi hiệu lực các hợp đồng; bảo đảm cạnh tranh công bằng, bình đẳng và kiểm soát độc quyền kinh doanh tiếp tục được bổ sung, sửa đổi để phù hợp với điều kiện phát triển kinh tế- xã hội của đất nước. Luật Doanh nghiệp (sửa đổi) vừa được Quốc hội thông qua ngày 17/06/2020 với nhiều điểm mới, tạo bước đột phá trong việc cải thiện môi trường kinh doanh, trong đó góp phần nâng hạng chỉ số Bảo vệ cổ đông thiểu số. Khung khổ pháp lý về quản trị doanh nghiệp đã tiếp cận theo chuẩn mực quản trị quốc tế. Đồng thời, Thủ tướng Chính phủ luôn quyết liệt chỉ đạo Bộ Công an, Viện kiểm sát nhân dân Tối cao cùng các bộ, ngành và địa phương quán triệt việc không hình sự hóa các quan hệ kinh tế.

- Việc xử lý chồng chéo trong hoạt động thanh tra, tình trạng nhũng nhiễu doanh nghiệp được Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ đặc biệt quan tâm, chỉ đạo sát sao. Thủ tướng Chính phủ đã ban hành 02 Chỉ thị: Chỉ thị số 20/CT-TTg ngày 17/5/2017 về chấn chỉnh hoạt động thanh tra, kiểm tra đối với DN; Chỉ thị số 10/CT-TTg ngày 22/4/2019 về tăng cường xử lý, ngăn chặn có hiệu quả tình trạng nhũng nhiễu, gây phiền hà cho người dân, doanh nghiệp trong giải quyết công việc. Đây là bước tiến đột phá so với giai đoạn trước khi các doanh nghiệp mất nhiều thời gian, công sức để tiếp quá nhiều đoàn kiểm tra trong một năm, ảnh hưởng đến tâm lý, hoạt động kinh doanh. Chỉ đạo kịp thời của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ đã hạn chế đáng kể vấn đề nhũng nhiễu, gây phiền hà đến hoạt động sản xuất kinh doanh, tăng cường niềm tin của cộng đồng doanh nghiệp. Tỷ lệ hàng hóa kiểm tra chuyên ngành trong giai đoạn thông quan đã giảm từ 30-35% (năm 2015) xuống còn khoảng 19,1% (10 tháng đầu năm 2019). Tính đến tháng 10 năm 2019 các mặt hàng thuộc diện quản lý và kiểm tra chuyên ngành giảm 12.600 mặt hàng (từ 82.698 năm 2015 xuống còn 70.087).

Chính phủ đã ban hành và thực hiện nhiều giải pháp nhằm tạo điều kiện thuận lợi thúc đẩy khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo và phát triển bền vững doanh nghiệp khu vực tư nhân. Đặc biệt, ngày 02/10/2019, Thủ tướng Chính phủ ký ban hành Quyết định số 1269/QĐ-TTg thành lập Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia nhằm thực hiện hỗ trợ, phát triển hệ sinh thái khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo, góp phần đổi mới mô hình tăng trưởng trên nền tảng phát triển khoa học và công nghệ. Trọng tâm của Chính phủ trong những năm qua nhằm dỡ bỏ rào cản gia nhập thị trường, tạo môi trường kinh doanh thông thoáng, thuận lợi, thúc đẩy doanh nghiệp phát triển bền vững.

Nhằm tăng cường hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) tiếp cận các nguồn lực và cơ hội kinh doanh, Chính phủ đã trình Quốc hội thông qua Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa (Luật số 04/2017/QH14) vào ngày 30/6/2017. Đây được coi là dấu mốc quan trọng khẳng định cam kết mạnh mẽ của Đảng, Nhà nước và Chính phủ về ưu tiên phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa, doanh nghiệp khu vực tư nhân trong nước trở thành động lực quan trọng cho phát triển kinh tế.

Giai đoạn 2016-2020, Chính phủ đã tích cực rà soát và hoàn thiện khung pháp luật liên quan đến sở hữu tài sản và bảo vệ quyền sở hữu tài sản; bảo đảm quyền tự do hợp đồng và thực thi hiệu lực các hợp đồng; bảo đảm cạnh tranh công bằng, bình đẳng và kiểm soát độc quyền kinh doanh tiếp tục được bổ sung, sửa đổi để phù hợp với điều kiện phát triển kinh tế- xã hội của đất nước.

Trong bối cảnh đại dịch Covid-19., với tinh thần chủ động, sáng tạo, đồng hành cùng doanh nghiệp, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành kịp thời ban hành các chính sách, giải pháp nhằm tháo gỡ bước đầu các khó khăn cho doanh nghiệp, tạo điều kiện duy trì và sớm phục hồi hoạt động sản xuất, kinh doanh, sớm tận dụng cơ hội sau khi hết dịch để vực dậy nền kinh tế và phát triển nhanh, bền vững.

Mặc dù Chính phủ, các Bộ, ngành, địa phương đã triển khai nhiều giải pháp và đạt kết quả tích cực như đã nêu ở trên, tuy nhiên chưa đáp ứng được yêu cầu phát triển của cộng đồng doanh nghiệp. Năng lực đổi mới công nghệ, hấp thụ công nghệ và đổi mới sáng tạo của doanh nghiệp trong nước còn nhiều hạn chế. Vấn đề thanh kiểm tra, cắt giảm điều kiện kinh doanh chưa triệt để. Đặc biệt trong bối cảnh khó khăn bởi Covid-19, doanh nghiệp phải áp dụng nhiều biện pháp để tồn tại và cầm cự sản xuất như giảm giờ làm, cắt giảm lao động.

Một số giải pháp về chính sách mặc dù đã được cấp có thẩm quyền ban hành nhưng chưa thực sự đi vào cuộc sống. Công tác giải đáp kiến nghị của doanh nghiệp còn chậm và chưa giải quyết được triệt để. Tiến độ và chất lượng giải quyết kiến nghị của doanh nghiệp còn chưa đáp ứng kỳ vọng của cộng đồng doanh nghiệp. Công tác báo cáo một số Bộ ngành, địa phương còn thực hiện chưa nghiêm túc. Việc thực hiện Nghị quyết số 35/NQ-CP vẫn chưa đạt được đúng kỳ vọng của Chính phủ do hệ thống pháp luật chưa đồng bộ, chưa hoàn thiện dẫn đến việc triển khai các giải pháp chính sách trên thực tế bị vướng mắc, tác động của các giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp chưa đáp ứng được yêu cầu. Doanh nghiệp tư nhân, đặc biệt là các tập đoàn tư nhân lớn, không được đặt đúng vai trò chức năng trong cơ cấu lực lượng phát triển khi cạnh tranh toàn cầu và phát triển kinh tế hiện đại. Công tác phối hợp, cơ chế điều phối hoạt động hỗ trợ doanh nghiệp giữa các Bộ ngành, giữa Trung ương và địa phương chưa hiệu quả.

Song song về những tồn tại về hạn chế cũng như là quan điểm về việc hỗ trợ phát triển doanh nghiệp, Bộ Kế hoạch và Đầu tư đã đưa ra những khuyến nghị và giải pháp mang tính thực hiện hóa hỗ trợ doanh nghiệp sau tác động bởi dịch bệnh Covid-19 như nghiên cứu xu hướng chuyển dịch chuỗi giá trị, các ngành tiềm năng mới sau Covid-19 để hỗ trợ doanh nghiệp phát triển, hỗ trợ doanh nghiệp phục hồi, đổi mới mô hình kinh doanh, sản phẩm, phương thức kinh doanh để phù hợp với tình hình mới và thúc đẩy chuyển đổi số trong doanh nghiệp.

Cuối cùng để nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý của nhà nước đối với công tác phát triển doanh nghiệp thì phải nghiên cứu xây dựng các tiện ích ứng dụng công nghệ trong việc tiếp nhận kiến nghị, chia sẻ, cung cấp thông tin và phản hồi ý kiến của cộng đồng doanh nghiệp.

Trở về đầu trang
Print: Print this Article Email: Print this Article Share: Share this Article